طلای تقلبی همیشه یک فلز بیارزش رنگشده نیست. رایجترین کلاهبرداریها ظریفترند: طلای ۱۴ عیار که بهجای ۱۸ عیار فروخته میشود، آبشدهای که عیارش دو درجه پایینتر است، یا قطعهای با روکش طلا روی مغز برنجی. اینها با نگاه کردن معلوم نمیشوند.
این راهنما هشت روشی را که خودتان میتوانید انجام دهید توضیح میدهد، و بعد صادقانه میگوید کدامشان واقعاً قابل اتکاست.
۱. انگ و عیار را بخوانید
هر قطعهٔ طلای استاندارد در ایران باید انگ داشته باشد؛ عددی که عیار را نشان میدهد:
- ۷۵۰ یعنی طلای ۱۸ عیار (۷۵ درصد طلای خالص)
- ۷۴۰ عیاری است که در برخی مصنوعات دیده میشود و کمی کمارزشتر است
- ۹۹۹ یا ۹۹۵ مخصوص شمش و طلای ۲۴ عیار است
نبودِ انگ بهتنهایی دلیل تقلبیبودن نیست (قطعات قدیمی یا وارداتی ممکن است انگ ایرانی نداشته باشند)، اما بودنش هم تضمین نیست، چون انگ جعلی هم وجود دارد. برای درک بهتر عیارها تفاوت طلای ۱۸ و ۲۴ عیار و آبشده را ببینید.
۲. آزمون آهنربا
طلا فلزی غیرمغناطیسی است. اگر قطعه به آهنربای قوی بچسبد، قطعاً طلای خالص نیست.
اما این آزمون فقط یکطرفه جواب میدهد: نچسبیدن ثابت نمیکند طلاست. برنج، مس، آلومینیوم و بسیاری از آلیاژهای تقلبی هم غیرمغناطیسیاند. پس آهنربا فقط بدترین تقلبها را رد میکند.
۳. وزن و چگالی
طلا یکی از سنگینترین فلزهای رایج است. چگالی طلای خالص ۱۹٫۳ گرم بر سانتیمتر مکعب است و طلای ۱۸ عیار حدود ۱۵٫۵. برای مقایسه، برنج حدود ۸٫۵ است — یعنی تقریباً نصف.
به همین دلیل یک قطعهٔ طلای واقعی در دست «سنگینتر از آنچه به نظر میرسد» حس میشود. اگر قطعهای بزرگ اما سبک بود، جای شک دارد.
اندازهگیری دقیق چگالی در خانه ممکن است (وزن در هوا تقسیم بر اختلاف وزن در آب) ولی برای قطعات نگیندار یا توخالی جواب نمیدهد.
۴. رنگ لبهها و نقاط سایش
در قطعات آبکاریشده، لایهٔ طلا در جاهایی که بیشتر ساییده میشود زودتر میرود: پشت انگشتر، لبهٔ قفل زنجیر، پشت گوشواره. اگر زیر لایهٔ طلایی رنگ سفید یا قرمز مسی دیدید، قطعه روکشدار است.
این نشانه معمولاً بعد از چند ماه استفاده ظاهر میشود، پس در قطعهٔ نو به کارتان نمیآید.
۵. آزمون سرامیک
قطعه را روی یک کاشی یا بشقاب سرامیکی بدون لعاب بکشید. طلای واقعی رد طلایی میگذارد؛ فلزات تقلبی معمولاً رد سیاه یا خاکستری.
هشدار: این کار سطح قطعه را خط میاندازد. روی جواهر خودتان انجامش ندهید و روی جنس فروشنده هم بدون اجازه هرگز.
۶. سنگ محک و اسید
روش سنتی طلافروشها: قطعه را روی سنگ محک میکشند و روی رد بهجامانده اسید مخصوص هر عیار میریزند. اگر رد پاک شود، عیار پایینتر از ادعاست.
این روش نسبتاً دقیق است اما دو ایراد دارد: فقط لایهٔ سطحی را میسنجد (پس روکش ضخیم را نمیگیرد) و به تجربهٔ فرد بستگی دارد.
۷. فاکتور رسمی بخواهید
این یک آزمون فیزیکی نیست ولی از همهٔ آنها مؤثرتر است. فاکتور رسمی باید وزن، عیار، اجرت ساخت و قیمت را جداگانه نوشته باشد.
فروشندهای که از دادن فاکتور طفره میرود یا همهچیز را یک عدد کلی مینویسد، مسئولیتی نمیپذیرد. با فاکتور، اگر بعداً معلوم شد عیار کمتر است، سند دارید.
۸. پروانهٔ اتحادیه را ببینید
طلافروشی معتبر پروانهٔ اتحادیهٔ طلا و جواهر را در معرض دید نصب میکند. برای فروشگاههای اینترنتی، نماد اعتماد الکترونیکی (اینماد) و درج نشانی و شمارهٔ ثبت حداقل چیزی است که باید ببینید.
راه قطعی: ریگیری
حقیقت این است که هیچکدام از روشهای بالا قطعی نیستند. آهنربا و رنگ و صدا فقط تقلبهای ابتدایی را میگیرند، و اسید فقط سطح را میسنجد.
تنها راه مطمئن، ریگیری است: قطعه را در آزمایشگاه ذوب یا با دستگاه اشعهٔ ایکس (XRF) میسنجند و برگهٔ عیار صادر میکنند. هزینهاش در برابر ارزش طلا ناچیز است.
برای خرید طلای آبشده این کار اختیاری نیست، ضروری است. جزئیاتش را در انگ و ریگیری نوشتهایم.
کجا احتمال تقلب بیشتر است؟
| موقعیت | سطح ریسک |
|---|---|
| طلافروشی دارای پروانه با فاکتور رسمی | بسیار کم |
| فروشگاه اینترنتی دارای اینماد | کم |
| خرید از آشنا یا واسطه بدون فاکتور | متوسط |
| آگهیهای شبکههای اجتماعی با قیمت غیرعادی | زیاد |
| طلای آبشده بدون برگهٔ ریگیری | زیاد |
یک قاعدهٔ ساده: قیمتی که بهطور محسوس از بازار پایینتر است، معمولاً دلیلی دارد. اگر کسی طلا را ده درصد زیر نرخ روز میفروشد، یا عیارش کمتر است، یا وزنش، یا مالکیتش مشکل دارد. برای اینکه بدانید نرخ روز واقعاً چند است، میتوانید قیمت فروشندگان مختلف را در یک نگاه مقایسه کنید.